Tadeusz Makowski na polskim rynku aukcyjnym

Tadeusz_makowski_na_polskim_rynku_aukcyjnym

Tadeusz Makowskie jest prawdopodobnie jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów początku XX wieku, którego prace mogą być jednoznacznie identyfikowane nawet przez osoby niezainteresowane historią sztuki. Postaci dzieci-pajacyków, kubizujące i naiwne, o typizowanych delikatnych i regularnych rysach twarzy oraz zdziwionym, zadumanym spojrzeniu są dla tego artysty ikoniczne i powszechnie rozpoznawalne. Co ciekawe, za życia cieszył się zdecydowanie większym uznaniem za granicą, za to w ostatnich dwóch dekadach, jego dzieła zyskują w Polsce na wartości skokowo, ale regularnie.

Od dłuższego czasu Tadeusz Makowski jest również przez historyków sztuki uznawany za jednego z głównych przedstawicieli Ecolé de Paris. Najpierw uczęszczał na krakowską ASP, w pracowniach Józefa Unierzyskiego, Jana Stanisławskiego i Józefa Mehoffera. Następnie odwiedził Włochy, Kijów i Monachium, aż wreszcie dotarł do Paryża, który stanowił wtedy mekkę artystycznego świata i odcisnął na jego twórczości największe piętno.

Zarówno postawa artystyczna jak i styl jego malarstwa ulegały na przestrzeni lat przemianom związanym z kolejnymi inspiracjami twórczymi. W pierwszej kolejności znajdował się wiec pod wpływem symbolicznego malarstwa pejzażowego Jana Stanisławskiego. Od Józefa Mehoffera zaczerpnął rysunek i dekoracyjność. W Paryżu zafascynował go klasycyzm i kubizm, z których około 1911 roku zaczerpnął zwarte, kubizujące kompozycje modelowane jednak światłocieniem i wyrazistym konturem. Około 1913-1915 roku inspirował się francuskim realizmem, odchodząc od kubizmu na rzecz syntetycznego krajobrazu wywodzącego się z impresjonizmu. Powstawały wtedy liczne pejzaże i przedstawienia bretańskich chłopów, kompozycje z bukietami kwiatów i martwe natury. W 1918 oku w jego twórczości po raz pierwszy pojawia się kluczowa w latach późniejszych postać dziecka, liryczne i nieco naiwne przedstawienia w pastelowych tonacjach. Ponownie znaczniejszą rolę odgrywać zaczyna prymitywizacja, osadzona w nastroju intymności i skupienia. Około 1922 roku powstają pierwsze przedstawienia dzieci zwiastujące formę „pajacyków”.

alina_zapocznikow
Tadeusz Makowski, „Kapela dziecięca” (1922), MN Warszawa.

Rok 1928 stanowi istotną cezurę w twórczości artysty. Krystalizuje się wówczas jego indywidualny styl obrazowania, niepowtarzalny w kontekście sztuki europejskiej. Syntetycznie ujętym formom twórca zaczął nadawać geometryzujący zarys, obwodząc je zdecydowanym konturem.

alina_zapocznikow
Tadeusz Makowski, „Czworo dzieci z trąbą” (1929), MN Warszawa.

Z tego okresu pochodzi seria płócien przedstawiających motywy muzyczne. W tym czasie w malarstwie Tadeusza Makowskiego nasiliła się ekspresjonistyczna tendencja: radykalnie uproszczone kształty sprowadzone do figur geometrycznych oraz wyraziste i mocne linie. Kolory nabrały ziemistych, mieszanych z brązami i czerwieniami odcieni. Wprowadził również budujące kompozycję snopy światła, jarzące się wyraźnymi smugami na płótnie. Faktura jego późniejszych obrazów jest coraz bardziej urozmaicona, wyraźny jest tu dukt podłużnych smug i krótkich, równoległych uderzeń pędzla. Dodaje to dodatkowej ekspresji jego kubizującym dzieciom-pajacykom, ulokowanym w abstrakcyjnej, zamkniętej przestrzeni; oraz przedstawieniom dorosłych, kanciastych i masywnych, z twarzami zastygłymi jak maski. Około 1930 roku powstała seria przedstawień dorosłych różnych zawodów (Kolejarze, Szewc, Rybak…), po których „Skąpiec” (1932) jest pierwszym z serii wyobrażającej ludzkie przywary i zarazem kwintesencja groteskowej poetyki.

Oprócz malarstwa sztalugowego, akwareli i rysunku Tadeusz Makowski uprawiał techniki graficzne – drzeworyt, akwafortę i litografię. Zajmował się ilustrowaniem i projektowaniem okładek książek.

W ciągu ostatnich 20 lat na polskim rynku aukcyjnym sprzedano ponad 150 dzieł artysty, najczęściej osiągane ceny licytacji wahają się od 10 000 do 50 000 zł, ale co ciekawe niemal tyle samo sprzedano obiektów w cenie powyżej 100 000 zł. Najwięcej prac Tadeusza Makowskiego sprzedawano w okresie 1996-2004 – łącznie 87, ale już w 2005 roku tylko jedną. Od końca pierwszej dekady XXI wieku, liczba sprzedanych obrazów systematycznie rośnie i osiągają one średnio dość wysokie ceny, wydaje się jednak że ilość dostępnych na polskim rynku obrazów wyczerpuje się. Można też przypuszczać, że obliczone na dłuższy czas inwestycje w sztukę hamują na razie pojawianie się tych samych dzieł po raz kolejny. Pewien wyjątek stanowią: „Dzieci z lampionem i chorągiewką” (1930), trzykrotnie licytowane w domu aukcyjnym Agra Art, gdzie osiągały kolejno 177 000 zł (1998), 195 000 zł (1999) i 470 000 zł (2011). Stopa zwrotu pomiędzy drugą i ostatnią sprzedażą to ponad 150% w przeciągu 12 lat!

Ponadto należy zauważyć, że prace Tadeusza Makowskiego pojawiają się również w mniejszych domach aukcyjnych, nie tylko u dominujących w Polsce Agra Art, Polswiss Art i DESIE Unicum.

alina_zapocznikow
Tadeusz Makowski, „Dzieci z lampionem i chorągiewką” (1930), sprzedane za 470 000 zł w domu aukcyjnym Agra Art w 2011 roku.

Na jednej z pierwszych aukcji sztuki w bieżącym, 2016 roku, jeden z obrazów Tadeusza Makowskiego osiągnął kwotę przekraczającą 1 500 000 zł. Praca „Dziewczynka z koszem owoców i barankiem” (1923) sprzedana została za 1 580 000 zł w domu aukcyjnym Polswiss Art. Ostateczna kwota zakupu stanowi nowy pułap cenowy dla obrazów Tadeusza Makowskiego, mimo że osiągnięta kwota jest niewiele wyższa od ceny wywoławczej (1 500 000 zł, estymacja: 1 700 000 – 1 900 000 zł).

alina_zapocznikow
Tadeusz Makowski, „Dziewczyna z koszem owoców i barankiem” (1923), sprzedana za 1 580 000 zł w domu aukcyjnym Polswiss Art w 2016 roku.

Kolejne miejsca w zestawieniu najdrożej sprzedanych dzieł malarza zajmują transakcje zawarte w domu aukcyjnym Agra Art w 2011 roku: „Wnętrze” (1929) sprzedano za 620 000 zł, „Powrót ze spaceru” (?) za 500 000 zł oraz wspomniane wyżej „Dzieci z lampionem i chorągiewką” (1930) za 470 000 zł. Cenę 500 000 zł osiągnął również obraz „Wnętrze pracowni” (1929) w 2014 roku w Polswiss Art.

alina_zapocznikow
Tadeusz Makowski, „Wnętrze pracowni” (1929), sprzedany za 500 000 zł w domu aukcyjnym Agra Art w 2014 roku.

Spośród dzieł Tadeusza Makowskiego niezaliczanych do malarstwa sztalugowego, niewiele pojawia się na rodzimym rynku sztuki, a jeszcze niej cieszy się zainteresowaniem. W Agra Art wystawionych było kilka akwarel, które nie znalazły jednak nabywców. Ciekawostką jest sprzedana w 204 roku egzemplarz książki z drzeworytami Tadeusza Makowskiego. „Pastorałki” cykl poetycki Tytusa Czyżewskiego z 1925 roku, sprzedano za 1 800 zł w domu aukcyjnym DESA Unicum w 2014 roku (aukcja prac na papierze, estymacja: 2 500 – 3 5000 zł).

alina_zapocznikow
Tytus Czyżewski, zbiór poezji „Pastorałki” z drzeworytami projektu Tadeusza Makowskiego, opublikowany w 1925, sprzedany za 1 800 zł w domu aukcyjnym DESA Unicum w 2014 roku.

Ranking dzieł Tadeusz Makowski według portalu Antyki Polska: