Greckie malarstwo antyczne – techniki, dzieła, anegdoty

Greckie_malarstwo_antyczne_techniki_dziela_anegdoty

Technika

Malarstwo ścienne: freskowa lub temperowa. Freskowa polegała na tym że farby z barwników mineralnych, rozmieszane z wodą, nanoszono na mokry jeszcze tynk, ale w ciepłym klimacie nie był to sposób praktyczny ze względu na szybkie schniecie, dlatego zamiast zwykłej wody używano wody wapiennej i malowano ścianę już suchą (fresco secco). Technika freskowa – bardzo trwała bo farby wnikały w podłoże. Dekoracje ścienne odkryte w niewielkich miastach greckich, w italskich Pompejach, w osadach galijskich i Rzymie.

Obrazy: dwie podstawowe techniki pierwsza niewątpliwie starsza to tempera druga wprowadzona w V lub IV wieku p.n.e. to enkaustyka. Obrazy powstawały na różnych podobraziach: marmur, kość to najczęściej używano podkładu drewnianego ( najlepszy modrzew). Jeśli tempera to malarz musiał kilka razy zagruntować warstwami kredy z klejem i wygładzić powierzchnię. Takie podobrazie umieszczano na sztalugach, których kształt podobny do dzisiejszych przedstawiony jest na rozmaitych zabytkach antycznych . malowanie temperą było szybkie ale farby o spoiwie z mleka kleju lub jajek były matowe, dlatego np. apel les pokrywał obrazy laserunkiem – rzadką farbą ze sproszkowanej kości słoniowej i spoiwie z białka.

Malowanie farbami woskowymi zapoczątkowane zdaje się we wczesnym okresie klasycznym nie było czymś nowym, stosowano ją już w polichromi architektury , rzeźby, reliefów i statków ( odporność na wodę i sól). Farby woskowe były trwałe dawały lśniącą powierzchnię i nasycone kolory. Spoiwem w enkaustyce był wosk a narzędziem malarskim metalowe przedmioty które Pliniusz nazywa mianem centrum i cauterium. Nie ma zgodności co do szczegółów tej techniki, najbardziej popieraną tezą jest używanie piecyka na węgiel drzewny w którym podgrzewano farby w glinianym naczyniu. W galijskim grobowcu malarki z II w N.e. znaleziono rozmaite przybory takie jak naczynia moździerze, kasetę z brązu , metalowe pręty zakończone na kształt łyżeczki( co w pewnym stopniu zgadza się z opisem Pliniusza)

Odmienna była technika zdobienia waz ( największa ilościowa grupa zachowanych zabytków malarstwa). Farbą były specjalnie spreparowane glinki zwane angobami, o dużej zawartości związków metali, które zabarwiały się dopiero po wypaleniu. Używano pędzli z włosia. VI – IV w pne czarno figurowe ( najpierw Korynt). Około 530 pne czerwono figurowe

Od polowy IX w. do około 700 – styl zwany geometrycznym

VIII wiek styl orientalizujący

Następnie czarno figurowy i cały czas rozwija się przedstawianie figuralne – tematyka mity i legendy. We wczesnym okresie czarno figurowym znamy tylko dwie ale bezspornie wielkie indywidualiści: sofilos i klitias (waza Frnacois nazwa od odkrywcy, pasy wielopostaciowych fryzów , fragmenty mitów i homerowych eposów).

550 520 – Eksekias – fascynuje się homerowymi eposami, Ajas i Achilles grający w kości, dekorowana amfora, znaleziona w Vulci.

Różne cechy w różnych zakątkach świata greckiego.

530 wprowadzenie czerwono figurowego wiąże się z nazwiskiem ucznia Eksekiasa a mianowicie malarzem Andokidesem. Pojawia się wyraźna dążność do swobodnego przedstawiania ciała ludzkiego np. Eufronios - krater z 530 -10 scena heraklesa z gigantem ateuszem.

min

Główne centrum malarstwa znajdowało się w VII wieku w Koryncie i Sykionie jednak już w VI wieku prymat wiodą Ateny. Krok na przód robi Eumaros z Aten, on pierwszy rozróżnił na obrazie osoby męskie od żeńskich naśladując śmiało wszystkie kształty ( wg Pliniusza), jego osiągnięcia rozwinął Kimon z Kleonaj na Peloponezie, który był wynalazcą katagrapha czyli wyobrażenia postaci z boków lekkim skrócie , ukośnie ustawionej do płaszczyzny obrazu, ogólnie nacisk na obserwację natury. Z tego czasu zachowały się cztery małe obrazki na drewnianych tabliczkach odnalezione w grocie Pitsa koło Koryntu (czas określa się na 540 530) prostota, czystość lini, świeżość barw. Przedstawienie: rodzina która zmierza do ołtarza.

Po wojnach perskich Ateny zyskują na znaczeniu i rozwój malarstwa. Pierwsza wielka indywidualność to Polignot. Do najgłośniejszych dzieł Polignota należały malowidłom ścienne w lesche Knidyjczyków w Delfach. Malowidła które w dobrym stanie przetrwały do IV w n.e opisał pauzaniasz podkreślając mistrzostwo wykonania i ekspresję postaci ( zagłada troi, Odys w swiecie podziemnym) Każdy obraz miał prawdopodobnie 20 metrów długości a postaci były naturalnej wielkości. Malarze obrazów poczynili krok na przód w V wieku. Agatarchos z samos przygotowywał dekoracje sceniczne, dąło to impuls do uczonych traktatów w dziedzinie optyki, pojawia się umiejętność pokazywania rzeczy w perspektywie. Przypuszcza się że pierwsze takie dekoracje pojawiły się ok. 440 roku. Niedługo po Agatarchosie inny ateńczyk – Apollodoros wprowadził cieniowanie odzieży. Malarstwo tych czasów możemy sobie wyobrazić oglądając marmurowe plakietki okładzinowe z Herkulanum wykonane w Iw. pne. W archaizującej technice nawiązującej do osiągnięć V wieku. Dziewczęta grające w kości – spokój kompozycji wdzięk gestów, dyskretne cieniowanie szat.

Przedstawicielem nowego kierunku który zrywał z linearyzmem był Zeuksis z Heraklei. Śmiało stosował światłocień , modelował barwą o różnym natężeniu. Do najgłośniejszych jego obrazów należała rodzina centaurów szeroko opisana w II. W. ne. przez Lukiana z Samosat. Obraz zatonął razem z innymi łupami zdobytymi które zdobył Sulla. Z Euksis namalował Helenę na zlecenie Krotonu w południowej Italii zrobił przegląd kobiet (nago oczywiście) wybrał pieć aby co w nich najpikeniejsze oddać w obrazie.( pliniusz oczywiście) Helenę artysta pokazywał odpłatnie. Pewna anegdota mówi o malarzu nikomachosie który widząć obraz, zapytany czym się zachwyca powiedział: Weź moje oczy a wyda Ci się Boska”. Na zamówienie miasta Agrygent namalował obraz Alkmenę z Amfitrionem i malutkim heraklesem który dusił węże. Inny obraz to Eros w różanym wieńcu. Apollodoros pisał że zeuksis zabrał mu sztukę i przy sobie nosił. Współcześnie z zeuksisem tworzył parazjos (namalował lud ateński). Staneli ze sobą w zawody: zeuksis namalował winogrona do których przylatywały ptaki, Parazjos namalował płótno które zeuksis wziął za prawdziwe. Malując Hermesa nadał mu parazjos własną postać ( kto wie czy ten obraz nie wpłynął na zmianę wizerunku Hermesa ze starca na młodzieńca w krótkim chitonie. Inne dzieła Prometeusz przykuty do skały.

Inni malarze Timantes, Eupompos z sykionu , Pamfilos, Za najlepszego enkaustę uchodził Nikiasz był tak pracowity że zapomniał o jedzeniu i kąpieli, był portrecistą (io i Argos , Perseusz uwalniający Andromedę)

Apelles z Kolofonu – uznany za największego z pośród malarzy, uczeń pamfios ze szkoły sykiońskiej, Malował wszystko: mity legendy, portrety a nawet to czego na ogół nie dało się namalować grzmoty, błyskawice i huragan. Najbardziej znane dzieło to afrodyta Anadyomene – wyłaniająca się z piany morskiej. modelem dla Afrodyty byłą piękna hetera fryne lub Pankaspe, kochanka Aleksandra wielkiego, którą król po prostu podarował artyście , widząc jak bardzo był pod jej urokiem. Ważne miejsce zajmował w jego twórczości portret. Talent apellesa jako animalisty opisuje anegdota pliniusza: Artysta namalował konia w biegu i wystawił go na konkurs. Gdy zdał sobie sprawę że przeciwnicy biorą nad nim górę ze względu na swoje zabiegi u sędziów konkursowych, wprowadził konie i pokazał im obrazy, konie zarżały tylko do obrazu apellesa ( ichacha). Apelles wystawiał swoje obrazy na ganku aby przechodnie mogli je oceniać . Raz wytknął mu szewc, że w trzewikach na obrazie namalował o jedną dziurkę na sznurowadła za mało. Szewc dumny z tego że na drugi dzień autor naniósł poprawkę zaczął krytykować okolice goleni, apel les oburzony wyjrzał i oświadczył żę szewc nie powinien sądzić tego co się znajduje wyżej trzewika. Stąd przysłowie Pilnuj szewcze kopyta.

Inny przypadek: gdy rodyjczycy rodacy Protogenesa lekceważyli go. Apellees zapytał po jakiej cenie puszcza w świat obrazki. W odpowiedzi usłyszał jakąś niewilką sumkę, wtedy apel les zarządał sprzedawania obrazów po 50 talentówi rozpuścił pogłoskę że sam kupuje aby sprzedawać jako swoje, rodyjczycy zrozumieli ze mają niezłego artystę.

Podboje Aleksandra macedońskiego spowodowały niebywały rozrost granic świata greckiego. Po jego śmierci wszystko podzieliło się miedzy najwyższych wodzów.

Na przełomie doby klasycznej i hellenistycznej w końcu IV i w początkach III wieku działali wybitni malarze. Największy rozgłos zdobył Antyfilos z Egiptu i pejrajkos. Niezmiernie szczupłe informacje o malarstwie wczesnej epoki hellenistycznej wzbogacić można dzięki kilku dobrym malowidłom na ścianach domów italskich i kilku mozaikom, które na pewno zostały skopiowane z dzieł powstałych w okresie od końca IV wieku do II. Malowano obrazy historyczno batalistyczne, a kampanie Aleksandra macedońskiego dawały nie wyczerpane źródło tematów. Cennym dokumentem jest wielka mozaika znaleziona w domu Fauna w Pompejach bezspornie wzorowana na obrazie z końca IV wieku lub na początku trzeciego- ukazuje ona szczytowy moment bitwy Aleksandra z Dariuszem może pod Issos może pod gaugamelą. Bardzo dobrze oddane zamieszanie panika zaciekłość prawie zgiełk bitwy. W centrum perski król na rydwanie którego woźnica rozpaczliwie próbuje zawrócić, Macedończyk naciera z lewej na swym Bucefale z gołą głową i zmierzwionymi włosami. Precyzja szczegółów mimo tego że to mozaika, konwencja czterech kolorów czarny czerwony biały i żółty. Autorstwo obrazu wzorca przypisuje się Filoksenosowi z Eretrii. Podobna zależność pojawia się w prawdopodobnie kopiowanych kompozycjach Achilles oddalający Bryzejdę z domu poety Tragicznego w Pompejach. Następne to Achilles na Skyros z domu dioskurów w Pompejach. Do najlepszych kopii obrazów hellenistycznych zalicz się Heraklesa z Omfale z domu Marka Lukrecjusza w Pompejach.

Fryz z Eskwilinu stanowi najświetniejszy dotychczas przykład greckiego malarstwa pejzażowego , które również ma być skopiowane z późno hellenistycznego fryzu.

Dzieła i dziełka:

  • Attycki krater geometryczny: procesja żałobna i opłakiwanie połowa VIII wieku
  • Naczynie korynckie wąż miedzy lwami około 600
  • Pracownia malarza enkausty, malowidło we wnętrzu kamiennego sarkofagu znalezionego w Kerczu nad morzem czarnym I- II wiek ne
  • Amfora nessosa: gorgony i herakles zabijający centaura nessosa koniec VII wieku
  • Ajas i Achilles grający w kości – Eksekias - 540 – 30
  • Achilles i Patrokles czara ateńska – malarz sozjas- znalezione w Julci około 500 pne – czerwono figurowa
  • Dekoracja sceniczna , kawałek krateru połowa IV w. pne (fragment architektury na przedstawieniu)
  • Grek walczący z amazonkami. Malowidło na boku kamiennego sarkofagu koniec IV w pne
  • Zmarły siedzący na swoim grobie. Lekyt biało gruntowany 430 p. n. e.
  • Fragment fresku polowanie na lwy na fasadzie grobowca w Werginie koniec IV w pne
  • Dama przy toalecie. Malowidło ścienne z grobowca w kumach(Italia) IV III w. pne
  • Aleksander macedoński fragment mozaiki z domu fauna w Pompejach około 120 pne naśladownictwo obrazu z początków III wieku pne